‎Người trong gương kia là ai?
‎Đây là bài kiểm tra ‎khả năng tự nhận diện trong gương.
‎Ở một số bản, người ta dùng một vết đỏ. ‎Bạn sẽ vượt qua nếu nhận ra
‎vết đó là ở trên mặt bạn.
‎Trẻ em bắt đầu vượt qua bài kiểm tra này ‎từ khoảng 18 tháng tuổi,
‎đánh dấu một dấu mốc lớn ‎trong sự phát triển.
‎Xin chào.
‎Đây là một nghiên cứu rất hấp dẫn ‎vì theo trực giác,
‎ta có liên kết với gương.
‎Việc nhìn vào gương ‎và tự nhận ra chính mình
‎có liên quan tới sự tự nhận thức.
‎Con người không phải là động vật ‎duy nhất có thể tự nhận ra mình.
‎Tinh tinh là loài đầu tiên ‎vượt qua bài kiểm tra này.
‎Rồi đến những loài khác.
‎Cá heo,
‎voi,
‎kể cả chim ác là.
‎Gần đây, ta còn có cả nghiên cứu trên cá.
‎Dù tôi không đồng ý 100% ‎về trường hợp của cá.
‎Kết quả trên cá…
‎vẫn còn gây tranh cãi.
‎Bài kiểm tra cũng cho ra những kết quả ‎đáng ngạc nhiên.
‎Một số con khỉ không vượt qua được, ‎dù chúng thường được coi là
‎loài vật thông minh.
‎Nếu bạn sở hữu một chú chó, ‎bạn có thể thấy cún cưng
‎phản ứng với ảnh phản chiếu của mình.
‎Nghiên cứu về trí thông minh ‎của động vật suốt những thập kỉ qua
‎đôi khi cũng thất bại.
‎Tuy nhiên, nó cũng cho chúng ta những ‎hiểu biết sâu sắc về vị trí của chúng ta
‎trên thế giới.
‎Để những hiểu biết của chúng ta ‎về trí não của con người được gắn kết hơn
‎với xuất phát điểm của chúng ta,
‎tổ tiên của chúng ta,
‎ta cần hiểu hơn về động vật.
‎Các loài động vật khác suy nghĩ thế nào?
‎Và liệu, việc nghiên cứu trí não ‎động vật sẽ tiết lộ ra sao…
‎về con người?
‎LOẠT PHIM TÀI LIỆU CỦA NETFLIX
‎Một loài chim khá thông minh, vẹt.
‎Vẹt có thể phát âm các từ.
‎Đương nhiên là nó không biết ‎những từ đó có nghĩa gì.
‎Tôi là ngựa, không phải chuột lang.
‎Hầu như ai cũng thích ngắm động vật. ‎Bản năng và trí thông minh của chúng
‎đôi khi thật đáng kinh ngạc.
‎Lịch sử của cả nhân loại ‎chỉ như một cái chớp mắt
‎trong cả chiều dài lịch sử ‎của Trái Đất này.
‎Chúng ta không chỉ kiểm soát được ‎nhiều biến số quan trọng,
‎các đối tượng của chúng ta ‎còn luôn sẵn sàng khi chúng ta cần.
‎TRÍ THÔNG MINH CỦA ĐỘNG VẬT, EXPLAINED
‎Tôi nghĩ về những gì ‎trong cái đầu nhỏ xíu kia.
‎Nó luôn nhìn quanh quất.
‎Lúc nào cũng suy nghĩ gì đó.
‎Nó rất thông minh.
‎Nó đã học được cách nói ‎khoảng chục từ hay câu gì đó rồi.
‎Nó ý kiến nhiều lắm ‎và nó muốn những gì nó muốn.
‎Cái tôi của Eliot rất dễ bị tổn thương.
‎Cứ khi nào Eliot gặp các bạn thỏ khác ‎là bọn tôi lại kiểu, "Chúa ơi,
‎nó lại nghĩ là nó hơn bọn kia."
‎Nó có hơi… Tôi không muốn nói ra đâu,
‎nhưng nó có hơi xấu tính.
‎Rất nhiều người nuôi chó, mèo ‎hay thú cưng đều từng tự hỏi,
‎"Chúng đang nghĩ gì nhỉ? ‎Chúng có yêu mình không?
‎Chúng có hiểu cái này không?"
‎Đó là một bản năng rất con người
‎khi tự hỏi có gì trong tâm trí ‎một loài động vật khác.
‎Nhưng ta không thể hỏi chúng được.
‎Rõ ràng là, động vật có cách riêng ‎để giao tiếp với nhau.
‎Ong giao tiếp bằng cách nhảy.
‎Cá voi thì hát.
‎Tinh tinh thì la hét và dùng cử chỉ.
‎Còn con người thì lại có ‎hàng vạn từ ngữ có thể dùng tuỳ ý,
‎chúng kết hợp lại, giúp con người ‎trao đổi được vô vàn ý tưởng.
‎Việc xem liệu động vật có giao tiếp với ta ‎bằng ngôn ngữ con người
‎là một trong những nỗ lực đầu tiên trong ‎nghiên cứu trí thông minh của động vật.
‎Đây là một trong những thí nghiệm đầu tiên ‎với tinh tinh Viki vào cuối các năm 1940.
‎Bố là ai nào?
‎Bố?
‎Ta có thể thấy ‎là nó không hiệu quả cho lắm.
‎Hoá ra, dây thanh quản của tinh tinh ‎không được thiết kế để nói.
‎Nhưng đến năm 1966, hai nhà ‎tâm lí học lại có một ý tưởng khác.
‎Họ mang một con tinh tinh con ‎hoang dã tên Washoe về,
‎nuôi dạy nó như con người và ‎dạy nó Ngôn ngữ Kí hiệu của Mỹ.
‎Cuối cùng, Washoe học được 150 kí hiệu, ‎ví dụ như những từ này.
‎Bàn chải.
‎Ôm.
‎Mở.
‎Ra ngoài.
‎Các nhà ngôn ngữ học định nghĩa ngôn ngữ ‎là một dạng thức giao tiếp biểu tượng.
‎Washoe đã học theo và nó đã thực hiện được ‎những giao tiếp biểu tượng.
‎Nó dùng kí hiệu của tay ‎để ám chỉ một số vật.
‎Những nghiên cứu nổi tiếng khác ‎về ngôn ngữ loài vượn đã nối gót, cho thấy
‎trí não và khả năng giao tiếp của ‎con người hoá ra không đặc biệt đến thế.
‎Vậy, câu hỏi là, liệu vượn có thực sự ‎sử dụng ngôn ngữ không?
‎Đó là một câu hỏi căn bản.
‎Tới tận cuối thế kỉ 19, hầu hết ‎các nền văn hoá phương Tây đều cho rằng
‎trí não con người không liên quan gì ‎đến động vật cả.
‎Điều đó lại không giống với ‎một số tôn giáo phương Đông như Phật giáo.
‎Thế giới quan của Phật giáo trông như sau.
‎Con người và động vật có cùng ‎những bản tính cốt lõi
‎và gắn kết với nhau thông qua luân hồi.
‎Nhưng thế giới quan của Thiên Chúa giáo ‎lại trông như thế này.
‎Loài người là thượng đẳng ‎vì loài người có linh hồn,
‎động vật bị xếp ở phía dưới.
‎Từ động vật có vú xuống dần đến ‎sâu, động vật thân mềm v.v.
‎Đương nhiên là, loài người ở gần Chúa nhất ‎vì các thiên thần và Chúa
‎chỉ ở ngay trên ta.
‎Nhưng, Charles Darwin đã thay đổi tất cả ‎với bản phác hoạ đầu tiên về cây sự sống
‎trong sổ của mình.
‎Cái cây có vẻ nhỏ, ‎nhưng nó đã thổi bay thế giới quan đó
‎bằng thuyết tiến hoá.
‎Một trong những thành tựu của Darwin trong ‎quyển ‎Nguồn Gốc Các Loài ‎đó là làm sáng tỏ
‎một bức tranh khác, một bức tranh ‎về một cái cây chứ không phải một cán cân.
‎Ở đó, mọi động vật đều tiến hoá ‎từ các dạng thức tiền nhiệm
‎và mọi sự sống đều có liên kết, ‎dù là liên kết xa.
‎Người Homo sapiens ở ngay đây.
‎Là chúng ta.
‎Darwin cũng cho rằng trí thông minh ‎phải ở trên cái cây này, ông đã viết:
‎"Sự khác biệt lớn nhất về trí não ‎giữa người và các động vật bậc cao
‎chắc chắn nằm ở mức độ ‎chứ không nằm ở chủng loại."
‎Nhưng trí não là một thứ ‎rất khó để nghiên cứu khoa học.
‎Do đó, hầu hết thế kỉ 20, ‎các nghiên cứu tâm lý chủ yếu
‎đi vào đo đạc hành vi.
‎Trường phái tư tưởng này ‎được gọi là chủ nghĩa hành vi.
‎Chủ nghĩa hành vi trở thành ‎một dạng tôn giáo.
‎Mục tiêu ban đầu của họ ‎tôi nghĩ là hoàn toàn bình thường.
‎Họ chủ trương bỏ qua ‎các trạng thái bên trong như cảm xúc,
‎suy nghĩ hay những thứ tương tự, ‎mà chỉ tập trung nhìn vào hành vi.
‎Sau đó, chủ nghĩa hành vi tiến xa hơn, ‎tranh luận rằng trí não
‎thực sự không quan trọng.
‎Mọi dấu hiệu của trí thông minh đều là ‎các hành vi được tiếp thu nhờ một hệ thống
‎thưởng và phạt.
‎Đó chính là một cách giải thích ‎cho khả năng học ngôn ngữ của vượn.
‎Nhà tâm lí học B. F. Skinner ‎là một lãnh đạo của chủ nghĩa hành vi.
‎Công trình của ông vừa được ‎tán dương, lại vừa bị công kích
‎vì nó mô tả các phương pháp để định hình ‎và kiểm soát hành vi của sinh vật khác.
‎Skinner cho rằng, động vật là ‎các cỗ máy kích thích - phản ứng,
‎ta có thể dạy cho chúng gần như ‎bất cứ thứ gì, với hình thức thưởng
‎và phạt phù hợp.
‎Ví dụ như dạy bồ câu biết đọc.
‎Nó học được nhiều phản ứng khác nhau với ‎từng dấu hiệu sau khi được thưởng đồ ăn.
‎Hoặc chơi bóng bàn.
‎Hoặc phóng tên lửa trong Thế chiến thứ II, ‎thành công nhưng chưa bao giờ được dùng.
‎Skinner cho rằng con người cũng học theo ‎cách đó, dù chúng ta có ở bậc cao hơn.
‎Trong bài phỏng vấn vào năm 1997, ông nói, ‎trí thông minh của con người và động vật
‎đều là có điều kiện.
‎Đương nhiên, hành vi của con người ‎khác biệt một cách đáng kể,
‎phức tạp hơn nhiều ‎so với hành vi của động vật
‎nhưng các nguyên tắc cơ bản thì vẫn vậy.
‎Tuy nhiên, nhà ngôn ngữ học Noam Chomsky ‎không đồng tình với Skinner.
‎Trong một bài phỏng vấn cũng vào năm đó, ‎Chomsky cho rằng, con người
‎không cần thưởng hay phạt ‎để học được ngôn ngữ.
‎Đó là một chức năng của chúng ta, ‎thể hiện rất rõ ngay từ thuở thơ ấu.
‎Phần lớn bậc cha mẹ không hề đưa ra ‎những chỉ dẫn một cách có hệ thống nào
‎với con, nhưng trẻ con vẫn sẽ học được.
‎Theo một nghĩa nào đó, ta có thể nói tiếp ‎rằng: ngôn ngữ không hề được "học".
‎Ông cho rằng, chức năng của động vật ‎là làm những thứ khác.
‎Khi được hỏi liệu một con vượn như Washoe ‎có thể học được ngôn ngữ không, ông đáp:
‎"Con người có thể bay khoảng 9 mét. ‎Đó là những gì người ta làm ở Olympics.
‎Đó có gọi là bay không?
‎Đó là một câu hỏi hoàn toàn vô nghĩa."
‎Sau Washoe, các nhà nghiên cứu đã dạy ‎ngôn ngữ kí hiệu cho con tinh tinh khác,
‎Tinh tinh Nim…
‎Và xem xét lại các tư liệu nghiên cứu ‎về ngôn ngữ loài vượn trước đó...
‎và kết luận rằng, tinh tinh có thể ‎bắt chước các từ riêng lẻ,
‎nhưng lại không thể tự nói thành ‎các câu hoặc nói có ngữ pháp
‎giống như con người.
‎Cuối cùng, câu dài nhất ‎của Tinh tinh Nim có 16 từ:
‎"Cho cam con cho ăn cam ‎con ăn cam cho con ăn
‎cam cho con mẹ."
‎Chủ nghĩa hành vi đã hết thời.
‎Dù bây giờ, chúng ta không còn ‎quá tin tưởng vào việc chúng có ngôn ngữ,
‎nhưng các nghiên cứu đã mở ra một lĩnh vực ‎về nhận thức của động vật bằng cách chỉ ra
‎vượn có thể làm nhiều hơn ta nghĩ.
‎Ngày nay, nhờ có Darwin, các nhà khoa học ‎đều đồng ý là trí thông minh của con người
‎tiến hoá từ các loài linh trưởng tổ tiên. ‎Lần phân tách đầu tiên bảy triệu năm trước
‎và lần thứ hai ‎vào khoảng 200.000 năm trước.
‎Đó là khi người homo sapiens xuất hiện.
‎Sau đó, trong một cuộc tiến hoá nhanh như ‎chớp, con người phát triển não bộ to hơn,
‎tạo ra những ngôn ngữ phức tạp, các nền ‎văn hoá, công nghệ và văn minh mở rộng
‎ra khắp thế giới.
‎Một giả thuyết lý giải cho sự xuất chúng ‎của não bộ con người cho rằng,
‎não người có nhiều nơ-ron hơn.
‎Não người có khoảng 100 tỉ nơ-ron.
‎Hơn tinh tinh gấp ba lần,
‎và hơn loài chuột một nghìn lần.
‎Thế nhưng, một nghiên cứu gần đây ‎đã chỉ ra rằng, voi có gần 260 tỉ nơ-ron,
‎hơn chúng ta gần gấp ba lần.
‎Nhà khoa học cũng cố gắng ‎tìm hiểu xem loại nơ-ron của chúng ta
‎liệu có đặc biệt không.
‎Trông không đặc biệt lắm.
‎Điều đó là đúng nếu ta chỉ nhìn ‎vào một bản chụp não người
‎hoặc não chuột rồi đưa một nơ-ron từ ‎bản chụp cho một nhà khoa học thần kinh.
‎Họ sẽ rất khó có thể phân biệt được ‎đâu là nơ-ron trong não người,
‎đâu là nơ-ron trong não chuột.
‎Nhưng không phải mọi nơ-ron ‎đều có chức năng giống nhau.
‎Có vẻ như, một số nơ-ron nhất định trong ‎não người sẽ kích hoạt khi ta học hỏi
‎hành vi của người khác.
‎Đó được gọi là "nơ-ron gương."
‎Nhưng, các nhà khoa học đã tìm ra nơ-ron ‎tương tự ở não của loài linh trưởng khác.
‎Một nghiên cứu đã tìm ra chúng ‎ở cả chim sẻ đầm lầy.
‎Chúng kích hoạt khi chim sẻ ‎nhại lại tiếng hót của các loài chim khác.
‎Vậy là, ta vẫn chưa tìm ra được ‎loại nơ-ron đặc biệt của con người.
‎Não người có tận 100 tỉ nơ-ron, nên ta vẫn ‎còn rất nhiều thứ để nghiên cứu.
‎TỈ LỆ NÃO TRÊN CƠ THỂ Ở ĐỘNG VẬT
‎Con người nắm giữ ‎thứ hạng cao nhất khi xét
‎tỉ lệ não trên cơ thể.
‎Các động vật khác mà ta đánh giá ‎là thông minh cũng xếp hạng cao.
‎Những động vật có não lớn ‎cũng có xu hướng sống lâu hơn.
‎Thông thường, khi nghĩ về ‎trí thông minh ở các loài khác,
‎ta thường tập trung vào ‎khả năng nhận thức,
‎thứ rất đáng tự hào của con người.
‎Ví dụ như sự khôn ngoan xã hội, ‎vì chúng ta đã phát triển năng lực để sống
‎trong các cấu trúc xã hội phức tạp.
‎Nhưng tinh tinh cũng vậy, quy mô nhỏ hơn. ‎Chúng phải có trí thông minh để đưa ra
‎những phán đoán thận trọng ‎về cảm xúc của những con khác.
‎Liệu mình có thể dự đoán hành vi ‎của kẻ khác không?
‎Liệu mình có thể thách đấu kẻ này không? ‎Nếu vậy thì liệu có ai hỗ trợ không?
‎Mình sẽ hoà giải như thế nào ‎và với ai, sau khi cãi nhau xong?
‎Chúng phải thường xuyên đưa ra ‎những quyết định rất phức tạp.
‎Các nhà nghiên cứu cho rằng, tinh tinh có ‎sự thấu cảm vì chúng lây ngáp cho nhau.
‎Một nghiên cứu năm 2009 ‎đã phát hiện ra rằng, tinh tinh sẽ ngáp
‎khi ta cho nó xem ‎một con tinh tinh hoạt hình ngáp.
‎Ta từng tin là, chỉ có con người mới biết ‎dùng công cụ để giải quyết vấn đề.
‎Ta gặp phải các vấn đề mà ‎ta không hề biết là sẽ có, đúng không?
‎Đó là vì vũ trụ hơi ngẫu hứng
‎và khó đoán. Tôi cho rằng, ‎một định nghĩa về trí thông minh
‎đó chính là khả năng giải quyết vấn đề ‎mà sinh vật đó gặp phải, nhằm đạt được
‎bất cứ mục tiêu nào nó đề ra.
‎Nhưng vào các năm 1960, Jane Goodall ‎tìm ra, nhiều tinh tinh có dùng công cụ.
‎Sau đó, các nhà nghiên cứu cũng phát hiện ‎ra một điều đáng ngạc nhiên:
‎chim cũng có thể làm điều đó.
‎Ví dụ, Quạ New Caledonia ‎rất giỏi sử dụng công cụ.
‎Giờ ta đã biết điều đó.
‎Chúng còn tự tạo ra công cụ, chỉnh sửa ‎chúng, tạo thành một chuỗi các công cụ.
‎Tuy nhiên, dù các loài khác có thể ‎giải quyết vấn đề khi gặp phải,
‎con người tự cho rằng mình đặc biệt ‎ít nhất là vì ta biết học hỏi từ kí ức
‎và có thể dự trù ‎các vấn đề trong tương lai.
‎Ta từng cho rằng động vật ‎bị giam cầm trong hiện tại.
‎Con người chúng ta khác biệt ‎vì chúng ta có thể nghĩ ngược thời gian,
‎đến những sự kiện nhất định.
‎Ta có thể nghĩ về tương lai, ta có thể lên ‎kế hoạch cho ngày mai, hoặc là xa hơn nữa.
‎Đó là điểm khiến ta khác biệt.
‎Nhưng, nghiên cứu về Chim bổ hạt Clark, ‎một thành viên khác của họ quạ,
‎đã ước tính, chúng có thể giấu tới 30.000 ‎hạt ở 6.000 chỗ khác nhau vào mùa thu
‎để vài tháng sau trở lại tìm, ‎khi mùa xuân đến.
‎Trong khi tôi còn chả biết xe tôi ‎đang đỗ ở đâu,
‎nên tôi thấy việc đó rất ấn tượng.
‎Thế nhưng, con người không chỉ ‎dự trù cho tương lai của chính mình.
‎Ta còn dự trù cho cả tương lai ‎của loài người.
‎Chúng ta xây trường học, ‎thư viện và bảo tàng.
‎Chúng ta có văn hoá.
‎Văn hoá là một ý tưởng ‎về trách nhiệm chung với con cháu ta.
‎Tôi cho rằng, ta có thể thấy những ‎hình mẫu thô sơ nhất đó thông qua việc
‎chăm sóc con của động vật.
‎Ở Bờ Biển Ngà, một nghiên cứu trên ‎ba nhóm tinh tinh có quan hệ huyết thống
‎cho thấy, từng nhóm lại sử dụng ‎những loại công cụ khác nhau
‎để mở cùng một loại quả óc chó châu Phi.
‎Minh chứng rằng mỗi nhóm ‎lại dạy con cháu theo một cách khác.
‎Cá voi cũng có văn hoá.
‎Đây là một bài hát phổ biến ‎trong giới cá voi lưng gù.
‎Vào năm 2009, ‎chỉ có nhóm cá voi này hát bài này.
‎Sau đó, năm 2010, họ gặp một nhóm ‎cá voi khác ở một bãi ăn chung.
‎Một trong số những con ở đàn kia ‎đã bỏ bài hát của đàn mình
‎và hát bài mới này trên đường trở về.
‎Người ta gọi đây là ‎một cuộc cách mạng văn hoá.
‎Những phát hiện thế này ‎đã phá vỡ những hiểu biết của chúng ta
‎về cách tiến hoá của trí thông minh.
‎Chim và cá voi không có họ hàng gần với ‎con người như các loài linh trưởng khác.
‎Cá voi và người thì đều là động vật có vú, ‎có chung một tổ tiên
‎từ khoảng 100 triệu năm trước, ‎còn tổ tiên chung gần nhất...
‎với họ nhà quạ…
‎là từ 300 triệu năm trước, ‎trước cả khi có khủng long.
‎Chúng ta sở hữu ‎những khả năng giống nhau
‎không phải vì chúng ta có họ hàng gần,
‎mà là vì chúng ta phải đối mặt ‎với những vấn đề tương tự nhau,
‎do đó, chúng ta đã xây dựng nên ‎các cấu trúc nhận thức giống nhau.
‎Các đặc điểm về thể chất của mọi loài ‎trong thế giới động vật này đều như vậy.
‎Các loài không có họ đã độc lập phát triển ‎các đặc điểm giống nhau để đáp ứng nhu cầu
‎ví dụ như cánh, vây lưng và độc tố.
‎Não bộ cũng tương tự.
‎Đó là lý do vì sao mọi loài vật ‎trong cây tiến hoá
‎đều có thể có sự tự nhận thức.
‎Tuy nhiên, trường hợp của cá thật khó nói.
‎Một lý do tại sao nó lại cố cạo vết đỏ đi
‎có thể là vì nó cảm thấy bị ‎các nhà nghiên cứu châm mực
‎vào vảy, chứ không phải ‎vì nó tự nhận diện được mình.
‎Bài kiểm tra gương còn những hạn chế khác.
‎Một trong những hạn chế ở đây đó là, ‎đây là một bài kiểm tra bằng thị lực,
‎do đó, nhiều loài động vật có thể sẽ không ‎sử dụng thị lực như cách ta dùng thị lực
‎để nhận diện một vật có tri giác.
‎Điều đó đã nêu bật một lỗ hổng cơ bản ‎trong cách ta nghiên cứu trí não động vật.
‎Nói cách khác, rất nhiều bài kiểm tra ‎của ta giống như một chiếc gương‎,
‎tìm kiếm những phẩm chất của con người, ‎bằng thước đo của con người,
‎dựa trên thế giới quan của con người.
‎Đây là thị lực của chó ‎khi so sánh với con người.
‎Chó bị mù màu đỏ và xanh lá,
‎thị lực của chúng ít chính xác hơn ‎từ bốn đến tám lần so với của con người.
‎Nhưng chúng thăm dò thế giới ‎bằng khứu giác
‎mạnh gấp 10.000 lần khứu giác con người.
‎Do đó, một nhà nghiên cứu đã thiết kế ra ‎một bài kiểm tra với hộp nước tiểu để xem
‎liệu chó có thể phân biệt được mùi của ‎mình với mùi bị lẫn những mùi khác không.
‎Chúng chần chừ ở hộp bị lẫn mùi ‎hơn là hộp có mùi của chúng,
‎chứng tỏ là chó có thể tự nhận thức, nhưng ‎chủ yếu qua khứu giác thay vì thị giác.
‎Điều đó có thể lý giải vì sao mà năm 2011, ‎các nhà nghiên cứu đã phát hiện ra rằng,
‎voi, loài thông minh ở nhiều phương diện, ‎đã thất bại trong thử nghiệm sử dụng gậy
‎để lấy thức ăn nằm ngoài tầm với.
‎Để hiểu được voi, ‎ta phải hiểu được rằng, ví dụ,
‎voi có khứu giác nhạy bén ‎hơn chó gấp hàng trăm lần.
‎Sau đó, các nhà nghiên cứu ‎đã điều chỉnh lại thử nghiệm.
‎Thay vì để gậy, họ đã để ‎một cái hộp và bánh xe
‎để xem liệu voi sẽ đứng lên trên ‎cái gì để với lấy đồ ăn.
‎Thế là voi đã vượt qua thử nghiệm.
‎Nguyên nhân ở đây là, với một con voi,
‎việc nhặt gậy lên
‎sẽ làm bịt mất cơ quan khứu giác của nó.
‎Do đó, ta cần phải hiểu loài voi, ‎ta phải hiểu rằng vòi voi
‎không giống với tay.
‎Nó có những chức năng rất khác nhau.
‎Mỗi loài động vật đều có ‎một thế giới quan khác nhau,
‎khả năng tri giác khác nhau.
‎Một số loài nghe và thấy những thứ ‎chúng ta không nhận biết được.
‎Ví dụ như dơi, ‎một loài đã tiến hoá khả năng
‎nhận biết xung quanh bằng sóng siêu âm.
‎Cụ thể, chúng thăm dò thế giới bằng cách ‎phát ra những âm tần số cao,
‎hầu hết nằm ngoài ngưỡng nghe của người, ‎phản hồi lại khi gặp các vật xung quanh.
‎Cá hồi có thể dùng từ trường Trái Đất ‎làm la bàn
‎để điều hướng, vượt qua hàng ngàn dặm ‎đại dương mênh mông
‎để trở về với bãi đẻ trứng.
‎Ta có thể cảm thấy kém cỏi hơn ‎dơi và cá hồi khi không làm được
‎những điều này.
‎Chúng ta thiếu đi rất nhiều thứ ‎rất thông minh và khôn ngoan
‎của động vật vì ta đang lấy trí thông minh ‎con người ra làm tiêu chuẩn.
‎Ta càng mở rộng quan niệm về ‎trí thông minh của chúng ta ra nhiều loài,
‎ta lại càng bảo vệ chúng nhiều hơn.
‎Nghị viện Tây Ban Nha đã thông qua ‎nghị quyết về trao quyền cho loài vượn lớn
‎để bảo vệ chúng khỏi bị giam cầm ‎hoặc bị đem đi thí nghiệm.
‎Vụ tương tự cũng xuất hiện ở Mỹ để bảo vệ ‎quyền lợi hợp pháp cho con voi đầu tiên
‎vượt qua kiểm tra về khả năng ‎tự nhận diện trong gương.
‎Chính quyền Ấn Độ đã cấm ‎các chương trình trình diễn cá heo
‎nhờ các bằng chứng cho thấy rằng cá heo
‎là một loài "cực kì thông minh".
‎Sự tồn tại của chúng ta ‎phải gắn liền với tự nhiên.
‎Ta có xu hướng tự tách mình ra. ‎Ta cho rằng mình tách biệt.
‎Nhưng không. ‎Chúng ta hoà quyện với tự nhiên.
‎Do đó, ta không thể đối xử với tự nhiên ‎tuỳ tiện vì ta cần phải thận trọng.
‎Mãi tới gần đây, hầu hết các nghiên cứu ‎chỉ tập trung vào những động vật gần giống
‎với loài người.
‎Ta mới chỉ bắt đầu vượt qua phạm vi đó.
‎Khi nghĩ về bạch tuộc, ‎dù bạn có nghĩ theo cách nào,
‎bạch tuộc có lẽ vẫn xa lạ với con người ‎như mọi loài vật khác trên hành tinh này.
‎Octopuses hay octopi, gọi theo cách nào ‎cũng đúng, thuộc nhóm Động vật chân đầu
‎và có một số dấu hiệu của trí thông minh.
‎Giống như con người, linh trưởng hay chim, ‎chúng cũng dùng các công cụ,
‎ví dụ như chiếc vỏ dừa này, để bảo vệ.
‎Chúng thậm chí còn mang công cụ theo mình ‎để dùng sau, nghĩa là chúng biết suy tính
‎giống như Chim bổ hạt Clark.
‎Chúng nhận diện được các cá thể người
‎và chúng rất có hứng thú với những thứ ‎mới mẻ, đơn cử như chiếc máy quay này.
‎Nếu ta đưa một món đồ lạ ‎cho động vật hoang dã,
‎phần lớn chúng sẽ sợ hãi ‎hoặc không muốn dính dáng gì đến.
‎Ngược lại, bạch tuộc thường rất thích thú
‎với một miếng ni-lông hoặc ‎một vật thể sặc sỡ bất kì.
‎Bạch tuộc và các họ hàng trong nhóm ‎Động vật chân đầu, Mực nang, cũng có thể
‎đổi màu da chỉ trong vài mili giây,
‎một điều mà các nhà khoa học
‎vốn không coi là một dấu hiệu ‎của trí thông minh…
‎có lẽ là vì con người ‎không có khả năng đó.
‎Đó là khi ta biết, ‎chúng sắp xâm chiếm thế giới rồi.
‎Chúng có tám tay và chúng làm được mà.
‎Đó hẳn sẽ là một thứ rất tồi tệ ‎trong quan hệ giữa người và bạch tuộc
‎ở đâu đó trong tương lai.
‎Thế nhưng, trí thông minh của bạch tuộc ‎không tuân theo tương quan thông thường.
‎Tuổi thọ của chúng rất ngắn, ‎chỉ khoảng hai năm.
‎Chúng có xu hướng sống đơn độc ‎chứ không sống thành các nhóm xã hội.
‎Việc phân tích tỉ lệ não trên cơ thể ‎của chúng cũng khó khăn vì não và thân
‎của chúng rất khó tách bạch.
‎Trong khoảng 500 triệu nơ-ron của chúng, ‎hai phần ba trong số đó phân bổ
‎dọc các xúc tu.
‎Đó có thể vì trên cây tiến hoá, chúng nằm ‎xa con người hơn là các loài linh trưởng,
‎động vật có vú khác, kể cả chim.
‎Tổ tiên gần nhất của chúng ta ‎thì không thông minh chút nào.
‎Đó là một loài nhìn giống giun, ‎sống vào khoảng 700 triệu năm trước.
‎Trong hầu hết thời gian ‎tiến hoá của động vật,
‎chúng ta đã ‎ở một nhánh riêng biệt với chúng.
‎Chúng ta ở một nhánh độc lập.
‎Thế nhưng, rất nhiều nhà khoa học tin là, ‎bạch tuộc vẫn đạt được một trí thông minh
‎mà ta có thể nhận diện.
‎Điều đó có nghĩa là, khả năng suy nghĩ và ‎cảm nhận của động vật có ở khắp mọi loài
‎trong hàng triệu loài đang cùng sống ‎trên thế giới này cùng chúng ta.
‎Chúng ta đều muốn biết ‎vũ trụ này là nơi thế nào.
‎Một khía cạnh rất quan trọng của ‎câu hỏi đó là, phần nào của vũ trụ
‎có trải nghiệm, suy nghĩ và trí óc?
‎Chỉ mỗi con người?
‎Là vạn vật?
‎Hay chỉ một vài loài động vật?
‎Đó là một câu hỏi rất quan trọng
‎nếu ta muốn hiểu thế giới ‎ta đang sống là thế giới kiểu gì.
‎Biên dịch: NBP